Bushido denince akla genellikle ölümden korkmayan, efendisine sonuna kadar sadık, onurunu her şeyin üstünde tutan bir savaşçı gelir. Bu imaj tamamen yanlış değil ama eksik. Bushido'yu anlamak için onun ne olduğunu kadar ne olmadığını da bilmek gerekiyor.
Bushido ne demek?
Bushido (武士道) üç karakterden oluşur: bu (savaş, askerlik), shi (savaşçı, beyefendi) ve dō (yol). Yani "savaşçının yolu". Buradaki dō, judo, kendo ve sadō (çay yolu) kelimelerindeki "yol" ile aynıdır: bir teknikten çok, bir yaşam disiplinini anlatır.
Bushido bir kanun muydu?
Hayır. Bushido, tüm samurayların uyduğu tek ve yazılı bir kanun değildi. Kamakura döneminin atlı okçuları ile Edo döneminin bürokrat samurayları çok farklı değerlerle yaşadı. Savaş döneminde ihanet ve taraf değiştirmek de en az sadakat kadar yaygındı.
"Bushido" kelimesi Edo döneminde, yani samurayların artık pek savaşmadığı 17. yüzyıldan sonra yaygınlaştı. Bu dönemin düşünürleri, barış içinde yaşayan samuraylara bir amaç ve ahlak çerçevesi kazandırmaya çalıştı. Bugünkü romantik bushido imajını ise büyük ölçüde 1900'de İngilizce yayımlanan bir kitap şekillendirdi.
Nitobe'nin yedi erdemi
Japon eğitimci Nitobe Inazō, 1900'de Batılı okurlara Japon ahlakını anlatmak için Bushido: The Soul of Japan kitabını yazdı. Kitap dünya çapında çok okundu ve bushido'nun "yedi erdemi" bu kitapla yaygınlaştı:
| Erdem | Japonca | Anlamı |
|---|---|---|
| Doğruluk | 義 Gi | Doğru olanı yapmak, adil karar vermek |
| Cesaret | 勇 Yū | Doğru olan için risk almak |
| Merhamet | 仁 Jin | Güçlü olanın zayıfa şefkat göstermesi |
| Saygı | 礼 Rei | Nezaket, görgü ve başkalarına saygı |
| Dürüstlük | 誠 Makoto | Sözünün eri olmak, samimiyet |
| Onur | 名誉 Meiyo | İtibar ve kişisel onur bilinci |
| Sadakat | 忠義 Chūgi | Efendiye ve verilen söze bağlılık |
Nitobe bunlara öz denetimi de ekler: samuray acısını, öfkesini ve sevincini dışarı yansıtmamalıdır.
"Cesaret, ancak doğruluk uğruna kullanıldığında erdem sayılır." Nitobe'nin kitabının ana fikirlerinden biri bu: erdemler birbirini dengeler.
Hagakure: Gizli yapraklar
Hagakure (Yaprakların Arasında Saklı), Saga bölgesinden samuray Yamamoto Tsunetomo'nun sözlerinden derlenmiş bir eserdir ve 1716 civarında tamamlanmıştır. En ünlü cümlesi "Samurayın yolunun ölümde bulunduğunu keşfettim" sözüdür.
Bu cümle sıklıkla "ölüme susamışlık" olarak yorumlansa da asıl anlatmak istediği, ölüm korkusundan kurtulmuş bir kişinin her an tam bir kararlılıkla yaşayabileceğidir. Hagakure kendi döneminde çok az okundu; 20. yüzyılda yeniden keşfedildi ve tartışmalı biçimde milliyetçi propagandada da kullanıldı.
Miyamoto Musashi ve Beş Halka'nın Kitabı
Japonya'nın en ünlü kılıç ustası Miyamoto Musashi (yaklaşık 1584–1645), hayatı boyunca onlarca düelloya girdiği ve hiç yenilmediği iddiasıyla bilinir. En efsanevi düellosu, 1612'de Ganryū Adası'nda Sasaki Kojirō ile yaptığı karşılaşmadır.
Musashi hayatının sonunda bir mağarada Go Rin no Sho'yu, yani Beş Halka'nın Kitabı'nı yazdı. Toprak, Su, Ateş, Rüzgâr ve Boşluk adlı beş bölümden oluşan kitap, kılıç tekniğinden çok strateji ve zihin disiplini üzerinedir. Bugün iş dünyasında ve spor psikolojisinde de okunur.
Bushido hakkında yaygın yanlışlar
- "Bütün samuraylar seppuku yapardı." Seppuku (ritüel intihar) gerçek bir uygulamaydı ama çoğunlukla bir ceza ya da yenilgi sonrası onuru kurtarma yoluydu. Samurayların büyük çoğunluğu doğal yollarla öldü.
- "Samuraylar asla taraf değiştirmezdi." Sengoku döneminde ittifak değiştirmek ve ihanet çok yaygındı; Sekigahara Savaşı'nın sonucunu bile son anda taraf değiştiren bir komutan belirledi.
- "Bushido binlerce yıllık bir gelenek." Kavram olarak Edo döneminde gelişti ve bugünkü hâlini 1900'lerde aldı.
Bushido bugün nerede yaşıyor?
Bushido'nun değerleri bugün Japonya'da en çok budō, yani dövüş sanatlarında yaşıyor: kendo, iaido, kyūdō (okçuluk), judo ve karate salonlarında selamlaşmadan antrenman disiplinine kadar. Samuray kültürünü yerinde görmek istersen Japonya'da samuray yerleri rehberimize göz at. Bushido'nun en ünlü uygulaması kabul edilen hikâye için de 47 Ronin yazımızı oku.
Sık sorulan sorular
Bushido ne demek?
Bushido, Japonca bu (savaş), shi (savaşçı) ve dō (yol) kelimelerinden oluşur ve "savaşçının yolu" anlamına gelir. Samuraylardan beklenen ahlaki değerleri ve yaşam biçimini anlatır.
Bushido'nun 7 erdemi nedir?
Nitobe Inazō'nun 1900 tarihli kitabıyla yaygınlaşan yedi erdem şunlardır: gi (doğruluk), yū (cesaret), jin (merhamet), rei (saygı ve nezaket), makoto (dürüstlük), meiyo (onur) ve chūgi (sadakat).
Bushido yazılı bir kanun muydu?
Hayır. Bushido, tüm samurayların uyduğu tek ve yazılı bir kanun değildi. Farklı dönemlerde ve klanlarda farklı yorumları vardı. Bugünkü romantik bushido imajı büyük ölçüde Edo dönemi yazarları ve 20. yüzyıl başındaki eserlerle şekillendi.
